เคยลองตั้งคำถามกับตัวเองดูไหมว่า ชีวิตที่เป็นอยู่ทุกวันนี้เป็นผลจากการ ‘ตัดสินใจเลือกของเราเอง’ หรือ ‘เราถูกกำหนดไว้แล้ว’ จากเงื่อนไขต่างๆ รอบตัว? คำตอบของคำถามนี้คือสิ่งที่บอกว่าคุณเป็นคน ‘Proactive’ หรือ ‘Reactive’ ตามอุปนิสัยที่ 1 บี โปรแอคทีฟ (Be Proactive) ที่ ดร.สตีเฟน โควีย์ เขียนไว้ในหนังสือ 7 อุปนิสัยสำหรับผู้มีประสิทธิผลยิ่ง (The 7 Habits of Highly Effective People) กรอบความคิดนี้แตกต่างกันอย่างไร แล้วส่งผลลัพธ์อย่างไรบ้าง?
แนวคิด Proactive vs Reactive
Proactive:
คนที่มีสติทันต่อความคิด ควบคุมการกระทำของตัวเองได้ และตัดสินใจเลือกตอบสนองสิ่งที่ดีที่สุดต่อตนเองและผู้อื่น ในขณะเดียวกันก็พร้อมที่จะรับผิดชอบผลจากการตัดสินใจนั้นด้วย ชีวิตคือ ‘ผลผลิตจากการตัดสินใจ’ ของตนเอง แม้รู้ดีว่าบางเรื่องอาจควบคุมได้ยาก แต่จะทุ่มเทพลังไปยังเรื่องที่เขาสามารถแก้ไขเปลี่ยนแปลงได้เท่านั้น
Reactive:
คนที่ปล่อยให้อารมณ์ ความรู้สึก และสิ่งรอบข้างเป็นตัวควบคุมการตอบสนองของเขา มองว่าตัวเองเป็นเหยื่อของสถานการณ์ มองว่าชีวิตได้ ‘ถูกกำหนด’ ไว้แล้ว แก้ไขเปลี่ยนแปลงให้แตกต่างจากนี้ไม่ได้ สุดท้ายมักจะลงเอยด้วยการโทษคนอื่น โทษสถานการณ์ โทษทุกอย่างที่ยกเว้นตัวเอง
น้ำเปล่า กับ น้ำอัดลม
Proactive:
คนโปรแอคทีฟเหมือนน้ำเปล่า ที่เขย่าแรงแค่ไหนก็ไม่ระเบิด
Reactive:
คนรีแอคทีฟเหมือนน้ำอัดลม ที่เขย่านิดเดียวก็พร้อมระเบิด
คุณเป็นคน Proactive หรือ Reactive?
ให้สังเกตภาษาที่ใช้และวิธีการที่เลือกตอบสนองในสถานการณ์ต่างๆ 2 สิ่งนี้จะเป็นตัวสะท้อนที่ชัดเจนที่สุดว่าเราเป็นคนแบบไหน แน่นอนว่าเมื่อวิธีการมอง เข้าใจและตีความสิ่งต่างๆ รอบตัวของคน Proactive หรือ Reactive ต่างกันแล้ว ภาษา การกระทำ รวมถึงผลลัพธ์ที่ได้ก็ย่อมไม่เหมือนกัน
ภาษาที่ใช้
ภาษาของคน Proactive สะท้อนออกมาจากความคิดที่ว่า ‘ตัวเราเอง’ มีอิสระที่จะเลือกควบคุมสิ่งที่เราทำหรือพูด
คน Proactive มักจะพูดว่า:
- ฉันเลือกที่จะทำ…
- ฉันเชื่อว่าฉันทำได้
- ฉันจะลองทำดู
- ฉันควบคุมอารมณ์ได้
- มีทางไหนที่พอทำได้บ้าง
ในขณะที่ภาษาของคน Reactive เต็มไปด้วยการบ่ายเบี่ยง ปัดความรับผิดชอบ หากคุณชอบใช้ภาษาแบบ Reactive นั่นแปลว่าคุณกำลังหยิบยื่นอำนาจในชีวิตให้ผู้อื่นอย่างเต็มใจ เพราะไม่อาจควบคุมความรู้สึกหรือการกระทำได้
คน Reactive มักจะพูดว่า:
- ฉันจำต้องทำ…
- ฉันทำไม่ได้
- ฉันเป็นของฉันแบบนี้
- คนอื่นทำให้ฉันโกรธ
- เราคงเปลี่ยนแปลงอะไรไม่ได้
วิธีการตอบสนองต่อสถานการณ์ต่างๆ
Proactive:
- เมื่อต้องตัดสินใจ – หยุดคิดแล้วตัดสินใจเลือกด้วยตัวเอง
- เมื่อโกรธ – ควบคุมอารมณ์ได้ คิดก่อนแล้วจึงพูดหรือทำอะไร
- เมื่อทำพลาด – คิดว่าตัวเองปรับปรุงแก้ไขอะไรได้บ้าง
Reactive:
- เมื่อต้องตัดสินใจ – ยังไงก็ได้ แล้วแต่คนอื่นแล้วกัน
- เมื่อโกรธ – ขอพูดให้สะใจ ใครจะรู้สึกอย่างไร ไม่สนใจ
- เมื่อทำพลาด – คิดแต่ว่าคนอื่นต้องแก้ไขอะไรบ้างโดยลืมย้อนมองตัวเอง
จะเห็นว่าวิธีการตอบสนองของคน Reactive คือปล่อยให้ชีวิตถูกกำหนดและเปลี่ยนแปลงไปตามสถานการณ์ต่างๆ ที่เข้ามา ไม่ต่างอะไรจากการยื่นรีโมตคอนโทรลที่ใช้ควบคุมชีวิตตัวเองให้กับคนอื่น แต่คน Proactive คือคนที่ถือรีโมตเอาไว้เอง มีอิสระที่จะ ‘เลือกเอง’ ไม่ใช่ ‘เหยื่อ’ ของสถานการณ์
4 วิธีง่ายๆ ที่จะเปลี่ยนตัวเองให้เป็นคน Proactive
- เลือกและรับผิดชอบต่อการเลือกเสมอ
- ใช้ภาษาของคนโปรแอคทีฟ
- โฟกัสสิ่งที่ควบคุมได้เลิกกังวลกับสิ่งที่ควบคุมไม่ได้
- หยุดมองว่าตัวเองเป็นเหยื่อ
ชีวิตเป็นของเรา เราเลือกเอง ตัดสินใจเอง และทำเอง ไม่มีใครหรือสิ่งใดสามารถจับมือเราวาดอนาคตได้หากเราไม่ยอม แม้ต้องพบกับอุปสรรคบ้างแต่นั่นไม่ใช่เรื่องใหญ่ ขอให้คิดแบบ Proactive ไม่กล่าวโทษใคร แต่ให้กลับมาถามตัวเองว่าจะให้ดีขึ้นได้อย่างไร นอกจากจะทำให้ความกังวลในใจลดน้อยลงแล้ว ยังเป็นการขยายขอบเขตแห่งศักยภาพออกไปอีกด้วย และเมื่อใดที่ฝึกฝนกล้ามเนื้อ Proactive ได้แข็งแรง ชีวิตก็จะดีขึ้น คิดดีขึ้น ทำดีขึ้น และพลังเชิงบวกนี้ก็จะส่งต่อไปถึงคนรอบข้างด้วยเช่นกัน
“เมื่อเราไม่สามารถเปลี่ยนสถานการณ์ได้
เราถูกท้าทายให้เปลี่ยนตัวเราเอง”
—วิกเตอร์ แฟรงเคิล
ท่านใดที่สนใจเรียนรู้การเป็นคนที่มีประสิทธิผลด้วยหลักการของ The 7 Habits of Highly Effective People สามารถลงทะเบียนเรียนได้ >>ที่นี่ <<
______________________________
ติดตามข่าวและข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่
Line: https://lin.ee/kyTQlvz
Youtube: https://pacrim.link/tipstotop
Spotify: https://pacrim.link/spotify
Facebook: https://pacrim.link/pacrimfb
Website: https://www.pacrimgroup.com/
